អាជ្ញាធរជាតិអប្សរា បានប្រារព្ធពិធីប្រោះព្រំភ្ជាប់ព្រះសិរ និងបើកព្រះនេត្រចម្លាក់ទេពចំនួន២ ក្រោមយុទ្ធនាការ«ព្រលឹងត្រឡប់មកទីតាំងដើមវិញ» នៅខ្លោងទ្វារជ័យ នៃក្រុងអង្គរធំ នាព្រឹកថ្ងៃទី១ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៦។
ពិធីភ្ជាប់ព្រះសិរ និងបើកព្រះនេត្រចម្លាក់ទេពនេះ បានប្រព្រឹត្តទៅក្រោមអធិបតីភាពលោកជំទាវបណ្ឌិតសភាចារ្យ ភឿង សកុណា រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងវប្បធម៌ និងវិចិត្រសិល្បៈ និងជាប្រធានក្រុមប្រឹក្សាភិបាលនៃអាជ្ញាធរជាតិអប្សរា ដោយមានការនិមន្តចូលរួមពីសម្ដេចព្រះព្រហ្មរតនមុនី ពិន សែម លោក Flavio BONETTI តំណាងអង្គការ UNESCO ប្រចាំកម្ពុជា លោកស្រី Katherine Diop ប្រធានផ្នែកកិច្ចការសាធារណៈនៃស្ថានទូតអាមេរិកប្រចាំកម្ពុជា ថ្នាក់ដឹកនាំក្រសួងវប្បធម៌ និងវិចិត្រសិល្បៈ អគ្គនាយក អគ្គនាយករង តំណាងរដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាប ថ្នាក់ដឹកនាំនៃអាជ្ញាធរជាតិអប្សរា និងមន្ត្រី-បុគ្គលិកជាច្រើនរូបទៀត។
លោកជំទាវបណ្ឌិតសភាចារ្យ ភឿង សកុណា រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងវប្បធម៌និងវិចិត្រសិល្បៈ និងជាប្រធានក្រុមប្រឹក្សាភិបាលនៃអាជ្ញាធរជាតិអប្សរា បានថ្លែងថា ពិធីភ្ជាប់ព្រះសិរ និងបើកព្រះនេត្រចម្លាក់ទេព ចំនួន២ នៅខ្លោងទ្វារជ័យ នាក្រុងអង្គរធំថ្ងៃនេះ គឺមានអត្ថន័យយ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់មហានគរខ្មែរ។ ពិធីនេះមានសារៈសំខាន់ ដោយបាននាំព្រលឹងរបស់ដូនតាខ្មែរ ឱ្យវិលត្រឡប់មកជួយថែរក្សាអង្គរឡើងវិញ ព្រមទាំងមានសន្តិភាព ដោយហេតុថា ខ្លោងទ្វារជ័យជាទីតាំងប្រវត្តិសាស្រ្ត ដែលព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ រមែងប្រារព្ធធ្វើពិធីសំខាន់ៗ ដូចជា ពិធីគ្រងរាជ្យ និងពិធីយាងទៅសមរភូមិ ជាដើម។ ជាមួយគ្នានេះដែរ ការរៀបចំឡើងវិញនូវព្រះសិរទេព និងអសុរទាំងនេះ គឺជាការបន្ថែមឱ្យមានសោភ័ណភាពស្រស់ស្អាត ដែលនឹងក្លាយជាផលិតផលថ្មី ដើម្បីទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរជាតិ និងអន្តរជាតិ ក៏ដូចជា អនុញ្ញាតឱ្យប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរគ្រប់រូបបានទៅធ្វើសក្ការៈបូជាផងដែរ។
លោកជំទាវបណ្ឌិតសភាចារ្យ ភឿង សកុណា បញ្ជាក់ទៀតថា អត្ថន័យដ៏សំខាន់ គឺចម្លាក់ទេព និងអសុរទាំងអស់ ដែលនៅអមខ្លោងទ្វារជ័យ នៃក្រុងអង្គរធំនេះ បានឆ្លងកាត់ប្រវត្តិសាស្រ្តទាំងគ្រាលំបាក និងគ្រារុងរឿង ក៏ដូចជា ឆ្លងកាត់សង្គ្រាមជាច្រើនជំនាន់មកហើយ ដោយនៅតែបន្តរួមសុខរួមទុក្ខជាមួយប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរគ្រប់កាលៈទេសៈ បើទោះបីជាចម្លាក់ជាច្រើនមានការបាត់បង់ផ្នែកខ្លះនៃរាងកាយក៏ដោយក្តី។
នៅអមខ្លោងទ្វារជ័យ នៃក្រុងអង្គរធំ មានចម្លាក់ទេវ និងអសុរទាញព្រ័ត្រ សរុបទាំងអស់ ចំនួន១០៨។ ដោយសារសង្គ្រាមជាច្រើនជំនាន់ មានការបំផ្លិចបំផ្លាញបានធ្វើឱ្យព្រះសិរចម្លាក់ដែលធ្វើពីថ្មភក់ទាំងនេះ បានបាត់បង់ស្ទើរទាំងស្រុង ដោយបែកខ្ញែកទៅកាន់ទីតាំងជាច្រើនផ្សេងៗគ្នា ក្នុងនោះមួយចំនួនស្ថិតនៅទីតាំងនានាក្នុងប្រទេសកម្ពុជា និងមួយចំនួនទៀតស្ថិតនៅបរទេសផងដែរ។ ប៉ុន្តែរយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំមកហើយ អាជ្ញាធរជាតិអប្សរា ជាមួយក្រសួងវប្បធម៌ និងវិចិត្រសិល្បៈ ដោយមានការចូលរួមពីបណ្ដាប្រទេសជាមិត្ត មានដូចជា អង្គការ UNESCO ប្រទេសបារាំង ជប៉ុន និងសហរដ្ឋអាមេរិក ជាដើម បានប្រឹងប្រែងស្វែងរកប្រមូលព្រះសិរចម្លាក់ទេវ និងអសុរទាំងនេះត្រឡប់មកវិញ ដោយខ្លះបានពីការស្រាវជ្រាវធ្វើកំណាយរកឃើញមកវិញ ខ្លះរក្សាទុកនៅអភិរក្សដ្ឋានអង្គរ ខ្លះរក្សាទុកនៅសារមន្ទីរនានា និងមួយចំនួនទៀត បានពីការទាមទារពីបរទេស ដើម្បីយកមកតម្កល់នៅទីតាំងដើមវិញ។ បច្ចុប្បន្នយើងបានរកឃើញព្រះសិរ ដែលបាត់ស្ទើរតែគ្រប់វិញហើយ គឺនៅបាត់តែព្រះសិរ ចំនួន៣ទៀតប៉ុណ្ណោះ ដែលកំពុងតម្កល់នៅសារមន្ទីរនៅក្រៅប្រទេស ហើយយើងកំពុងខិតខំស្វែងរកនិងចរចា ដើម្បីសុំឱ្យបញ្ជូនត្រឡប់មកវិញនាពេលខាងមុខ។
លោក Flavio BONETTI តំណាងអង្គការUNESCO ប្រចាំកម្ពុជាបានបង្ហាញការពេញចិត្តចំពោះការប្រារព្ធពិធីប្រោះព្រំភ្ជាប់ព្រះសិរ និងបើកព្រះនេត្រចម្លាក់ទេព ចំនួន២នេះ ដែលជាសក្ខីភាព និងការគោរពបូជាចំពោះវប្បធម៌របស់ខ្មែរ ដែលជាសម្បត្តិបេតិកភណ្ឌរបស់ពិភពលោក។ អង្គការ UNESCO នៅតែបន្តគាំទ្រកម្ពុជា តាមរយៈគណៈកម្មាធិការអាយស៊ីស៊ី-អង្គរ តាំងពីឆ្នាំ១៩៩៣ ហើយ UNESCO មានមោទនភាពចំពោះការងារថែរក្សា អភិរក្សអង្គរជាច្រើន ដែលបានធ្វើរួមគ្នាជាមួយអាជ្ញាធរជាតិអប្សរា ជាង៣០ឆ្នាំមកនេះ។
ចំណែក លោកស្រី Katherine Diop ប្រធានផ្នែកកិច្ចការសាធារណៈនៃស្ថានទូតអាមេរិកប្រចាំកម្ពុជា ឱ្យដឹងថា សហរដ្ឋអាមេរិក គឺជាដៃគូ ដែលមានទំនាក់ទំនងយ៉ាងសំខាន់ នៅក្នុងអនុស្សរណៈនៃការយោគយល់គ្នាផ្នែកសម្បត្តិវប្បធម៌រវាងព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា និងអាមេរិក។ ជាច្រើនឆ្នាំមកហើយសហរដ្ឋអាមេរិក គឺជាផ្នែកមួយនៃកិច្ចសម្របសម្រួលនិងការខិតខំប្រឹងប្រែងធ្វើមាតុភូមិនិវត្តន៍វត្ថុសិល្បៈបុរាណជាច្រើន ឱ្យវិលត្រឡប់មកកម្ពុជាដែលជាទឹកដីកំណើតវិញ។ ជាច្រើនឆ្នាំមកនេះ ក្រោមកិច្ចសហប្រតិបត្តិការរវាងរដ្ឋាភិបាលនៃប្រទេសទាំងពីរ គឺអាមេរិកបានបញ្ជូនវត្ថុបុរាណសិល្បៈប្រមាណជា ៩០០វត្ថុ វិលត្រឡប់មកកម្ពុជាវិញ។
យុទ្ធនាការ «ព្រលឹងត្រឡប់មកទីតាំងដើមវិញ» បានឆ្លុះបញ្ចាំងឱ្យឃើញថាព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាមានសុខសន្តិភាព និងសុវត្ថិភាពពេញលេញ ដែលអាចអនុញ្ញាតឱ្យអ្នកថែរក្សាសម្បត្តិបេតិកភណ្ឌ អាចយករូបចម្លាក់ទាំងនេះទៅដាក់នៅតាមទីតាំងដើមវិញបាន ជាពិសេសស្របទៅតាមទស្សនៈគោលនយោបាយថ្មីរបស់ក្រសួងវប្បធម៌និងវិចិត្រសិល្បៈ ក្នុងកិច្ចអភិរក្សបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌៕
អត្ថបទ៖ ឆាយ ផាន់នី
រូបភាព៖ ស៊ិន ប្រណី,រដ្ឋ ផល្លីន
On the morning of October 1, 2026, the APSARA National Authority held a ceremony to reattach the heads of two deity statues at the Victory Gate of Angkor Thom as part of the “Returning Spirits to Their Original Sites” campaign.
The ceremony was presided over by H.E. Dr. Phoeurng Sackona, Minister of Culture and Fine Arts and President of the Board of the APSARA National Authority. Distinguished guests included Samdech Preah Brahma Rattanamony Sereysovano Pin Sem; Mr. Flavio Bonetti, UNESCO Representative to Cambodia; Ms. Katherine Diop, Public Affairs Officer at the U.S. Embassy in Cambodia; senior officials from the Ministry of Culture and Fine Arts; representatives of the Siem Reap Provincial Administration; APSARA leadership; and other officials and staff.
In her remarks, H.E. Dr. Phoeurng Sackona highlighted the profound cultural and historical significance of the ceremony. She explained that the Victory Gate was an important ceremonial site where Khmer kings traditionally conducted major royal ceremonies, including coronation rituals and departures for military campaigns. The restoration of the deity and asura sculptures not only enhances the site’s beauty but also helps restore an important part of Cambodia’s cultural heritage for future generations and visitors.
A total of 108 devas (gods) and asuras (demons), representing the Churning of the Ocean of Milk, line the approach to the Victory Gate. Over the centuries, particularly during periods of conflict, many of their sandstone heads were lost and scattered to different locations in Cambodia and abroad.
Through long-standing cooperation between the Ministry of Culture and Fine Arts, the APSARA National Authority, and international partners—including UNESCO, France, Japan, and the United States—many of the missing heads have been recovered. Some were found through archaeological excavations, while others were recovered from the Angkor Conservation Office, museums, or repatriated from abroad following formal requests.
To date, almost all of the missing heads have been recovered. Only three remain in museums abroad, and efforts are continuing to facilitate their return to Cambodia and, ultimately, to their original locations.
Mr. Flavio Bonetti, UNESCO Representative to Cambodia, expressed his appreciation for the ceremony, describing it as an important act of respect for Khmer culture and its World Heritage significance. He noted that UNESCO has supported Cambodia through the ICC-Angkor since 1993 and has worked closely with the APSARA National Authority for more than three decades to preserve and conserve Angkor.
Ms. Katherine Diop, Public Affairs Officer at the U.S. Embassy in Cambodia, highlighted the long-standing cooperation between Cambodia and the United States in protecting cultural heritage. Under the Memorandum of Understanding on cultural property, the United States has supported efforts to repatriate Cambodian antiquities. Through cooperation between the two governments, approximately 900 artifacts have been repatriated to Cambodia over the years.
The “Returning Spirits to Their Original Sites” campaign reflects Cambodia’s peaceful and secure environment, which allows heritage custodians to reunite these sculptures with their original locations. The initiative also supports the Ministry of Culture and Fine Arts’ ongoing policy to strengthen the preservation and restoration of Cambodia’s cultural heritage.
Article by Chhay Phanny
Photos by Rath Phallin / Sin Broney
Translation by Net Phirun
